सलग नव्हे, तर तब्बल 11 वेळा आमदार म्हणून निवडून येण्याचा विक्रम त्यांच्या नावावर आहे
महाराष्ट्राच्या राजकारणात सत्ता आली, पदं आली, मान-सन्मान मिळाले; पण या सगळ्यापासून स्वतःला अलिप्त ठेवत जनतेच्या प्रश्नांशी आयुष्यभर नातं जोडून राहिलेलं एक साधं, सरळ आणि निष्कलंक व्यक्तिमत्त्व म्हणजे गणपतराव देशमुख महाराष्ट्राच्या राजकारणातील ‘आबा’!
सलग नव्हे, तर तब्बल 11 वेळा आमदार म्हणून निवडून येण्याचा विक्रम त्यांच्या नावावर आहे. साधेपणा हा त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा अलंकार होता, तर शेतकरी आणि सामान्य माणसाचे प्रश्न हे त्यांच्या राजकारणाचे केंद्रबिंदू होते.
पण याच साध्या माणसाच्या नावाची एकदा महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्रीपदासाठी चर्चा झाली होती!
तो काळ होता 1999 च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीनंतरचा
राष्ट्रवादी काँग्रेसची नुकतीच स्थापना झाली होती. काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस हे दोन्ही पक्ष पहिल्यांदाच एकमेकांच्या विरोधात मैदानात उतरले होते. निवडणुकीचा निकाल लागला आणि महाराष्ट्राच्या राजकारणात अशी परिस्थिती निर्माण झाली की, सत्तेची चावी नेमकी कोणाच्या हातात जाणार, याचा अंदाज बांधणंही कठीण झालं.
काँग्रेसला 75 जागा मिळाल्या.
शिवसेनेचे 69 आमदार निवडून आले.
राष्ट्रवादी काँग्रेसने 58 जागा जिंकल्या.
तर भाजपला 54 जागा मिळाल्या.
कोणत्याही एका पक्षाला स्पष्ट बहुमत नव्हतं. महाराष्ट्राच्या राजकीय पटलावर त्रिशंकू परिस्थितीची चाहूल लागली होती.
मुख्यमंत्रीपदासाठी तत्कालीन मुख्यमंत्री नारायण राणे यांचं नाव चर्चेत होतं. भाजपकडून गोपीनाथ मुंडे यांचं नावही पुढे होतं. मात्र या दोन्ही नावांभोवती राजकीय पेच निर्माण झाला.
आणि याच पेचातून अचानक एक वेगळंच नाव पुढे आलं
गणपतराव देशमुख!
शेतकरी कामगार पक्षाचे अवघे तीन आमदार विधानसभेत होते. संख्येच्या राजकारणात हा आकडा फार मोठा नव्हता; पण त्या तीन आमदारांमागे उभा होता एक विश्वासार्ह चेहरा संघर्षातून घडलेलं नेतृत्व आणि सर्वसामान्यांच्या मनात घर केलेलं व्यक्तिमत्त्व.
राजकीय वर्तुळात एक विचारप्रवाह आकार घेऊ लागला-
राणे नकोत मुंडे नकोत मग सर्वांना मान्य होईल असा चेहरा कोणता?
उत्तर होतं-
गणपतराव देशमुख!
सत्तेच्या राजकारणात जिथे आकड्यांची बेरीज-वजाबाकी सुरू होती, तिथे एका साध्या शेतकरी नेत्याचं नाव अचानक राज्याच्या सर्वोच्च खुर्चीसाठी चर्चेत आलं होतं.
ही केवळ एका व्यक्तीच्या मुख्यमंत्री होण्याची शक्यता नव्हती; तर महाराष्ट्राच्या राजकारणात साधेपणा, प्रामाणिकपणा आणि सर्वसमावेशक नेतृत्वाला मिळालेली एक अनपेक्षित हाक होती.
गणपतराव देशमुख मुख्यमंत्री झाले असते, तर महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासाचं एक वेगळंच पान लिहिलं गेलं असतं.
पण राजकारणात शेवटचा शब्द कधीच एका व्यक्तीचा नसतो
तो ठरतो आकड्यांनी, आघाड्यांनी आणि सत्तेच्या समीकरणांनी!
दरम्यान, काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये सत्तास्थापनेबाबत एकमत झालं. दोन्ही पक्षांनी एकत्र येत सरकार स्थापन करण्याचा निर्णय घेतला आणि मुख्यमंत्रीपदाची माळ पडली विलासराव देशमुख यांच्या गळ्यात.
आणि अशा प्रकारे
मुख्यमंत्रीपदाच्या उंबरठ्यापर्यंत पोहोचलेलं गणपतराव देशमुखांचं नाव पुन्हा मागे पडलं.
सत्तेची सर्वोच्च खुर्ची त्यांच्यापासून दूर राहिली
पण कदाचित इतिहासाने त्यांच्यासाठी त्याहून मोठी खुर्ची राखून ठेवली होती-
जनतेच्या मनातील विश्वासाची!
मुख्यमंत्री झाले नाहीत, मंत्रीही झाले नाहीत; पण 11 वेळा आमदार होऊनही साधेपणा न सोडणारा नेता म्हणून गणपतराव देशमुख महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासात कायमचे अजरामर झाले.
कारण काही माणसं पदामुळे मोठी होत नाहीत
तर त्यांच्या आयुष्यामुळे पदालाच मोठेपणा मिळतो!
आणि गणपतराव देशमुख हे त्याच मोजक्या राजकीय व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक होते
